Eindexamens en proefwerken maken met dyslexiehulpmiddelen

Het is gelukkig mogelijk om met dyslexiehulpmiddelen gewoon aan examens mee te kunnen doen. Dit geldt zowel voor schoolexamens als voor het eindexamen.  Hiervoor dient de kandidaat wel te beschikken over een officiële dyslexieverklaring. In artikel 55 van het eindexamenbesluit staat welke hulpmiddelen zijn toegestaan tijdens de examens.

Artikel 55
In artikel 55 is vastgelegd welke mogelijkheden er zijn om examen te maken voor leerlingen met een beperking. Dyslexie is één van deze beperkingen. Op grond van dit artikel mag de directeur van de school zelf bepalen of een leerling aangepast examen mag doen en op welke wijze. Als een leerling aangepast het examen maakt moet dit gemeld worden aan de inspectie. Voor leerlingen met dyslexie geldt in ieder geval dat ze 30 min langer mogen doen over het examen, de zogenaamde tijdsverlenging.

Erg belangrijk is dat alle andere aanpassingen (zoals werken met een daisy speler of voorleessoftware) alleen toegestaan zijn als dit vermeld staat op de dyslexieverklaring van de leerling (vaak te vinden in de bijlage van de verklaring). Een andere eis is dat de leerling al geruime tijd met het hulpmiddel moet werken. Het mag dus niet zo zijn dat iemand zijn of haar schooltijd altijd zonder hulpmiddel heeft gedaan en er net voor het examen bepaald wordt dat audio ondersteuning wel makkelijk is tijdens het examen.

Let er op dat de directeur de benodigde aanpassingen voor 1 november van het schooljaar waarin examen gedaan wordt aanvraagt!

Welke hulpmiddelen zijn toegestaan
Het examen kan voor leerlingen met dyslexie op 2 verschillende manieren aangevraagd worden:

Op daisy cd-rom (alleen 1^e tijdvak)
Nodig: Daisy speler

In tekst PDF (1^e en 2^e tijdvak)
Nodig: Laptop en voorleessoftware

Op daisy cd-rom
Als iemand examens gaat maken op daisy cd-rom dan heeft deze persoon een daisy speler of een computer met daisy software nodig. Het grote voordeel van Daisy is dat de tekst wordt voorgelezen met een menselijke stem. Het nadeel is dat examens alleen voor het eerste tijdvak in daisy worden ingelezen. Moet een kandidaat die daisy gebruikt herexamens maken dan kan hij/zij geen gebruik meer maken van audio-ondersteuning met de Daisy speler. Wel kan deze kandidaat overstappen of het herexamen maken met behulp van tekst PDF. De tekst PDF kan dan voorgelezen worden met voorleessoftware. Dit is niet aan te raden bij kandidaten die niet gewend zijn te werken met voorleessoftware.

In tekst PDF
Als iemand examens gaat maken met behulp van tekst PDF dan heeft deze persoon in ieder geval een computer nodig. Handig aan een PDF is dat men goed kan inzoomen waardoor de tekst vergroot wordt. In de meeste gevallen is het handig dat de tekst van het examen voorgelezen kan worden. In dat geval dient er op de computer ook voorleessoftware geïnstalleerd te zijn.

Het College voor Examens (CvE) heeft een omschrijving gemaakt waar een computer waarop examens gemaakt worden aan moet voldoen. In ieder geval mag er geen verbinding met internet zijn en er moet geprint kunnen worden. Verder is een digitaal woordenboek of een digitale atlas verboden. Wel mag er gebruik worden gemaakt van de spellingcontrole.

Nu is alleen een computer niet specifiek geschikt voor leerlingen met dyslexie. Vastgesteld is dat alle leerlingen tijdens het schriftelijk examen gebruik mogen maken van een computer met spellingcontrole (mits de school dit toestaat). De groep niet-dyslecten gebruikt de computer dan als schrijfgerei. Deze leerlingen krijgen dan het examen op papier maar vullen de antwoorden in op de computer.

Leerlingen met dyslexie hebben het recht om het examen te maken met behulp van tekst PDF. De lay-out van het examen is dan exact gelijk aan die van de papieren versie. De papieren versie hoeft dan ook niet uitgedeeld te worden aan een leerling die zijn of haar examen met behulp van tekst PDF maakt. Eén uitzondering: voor het meten en tekenen dienen de originele examenbladen te worden gebruikt, dit kan namelijk niet op de computer.

PDF examens laten voorlezen met Sprint of Sprint Plus in Sprint PDF
Sprint en Sprint Plus kunnen beide gebruikt worden om examens in tekst PDF te laten voorlezen. Dit gebeurt in het programma Sprint PDF. Let wel dat de tekst in Sprint PDF altijd van links naar rechts gelezen wordt. Dit betekent dat als de tekst uit twee kolommen bestaat, er door de kolommen heen gelezen wordt. Dit kan opgelost worden door leesvolgordes aan te brengen. Het is meer dan wenselijk dat de leerling die het examen maakt dit niet zelf hoeft te doen. Houdt er als school dus rekening mee dat voor ieder examen de PDF Sprint klaargemaakt moet worden.

Tekst laten voorlezen met ClaroRead
Een tekst PDF kan worden voorgelezen met ClaroRead. Dit kan gewoon in ADOBE reader of met PDF X Change. ClaroRead kan PDF teksten Het nadeel van ClaroRead is het feit dat de tekst die voorgelezen wordt in een PDF niet gemarkeerd wordt. Het voordeel is dat er geen leesvolgordes aangebracht hoeven te worden. ClaroRead zal in de kolommen blijven lezen. In een PDF dient de tekst die men wil laten voorlezen met ClaroRead geselecteerd te worden.

Spelfouten
Voor leerlingen met dyslexie is het goed te weten dat spelfouten in het Nederlands voor iedereen meetellen. Als het examen op de computer gemaakt mag worden is het wel toegestaan om een spellingcontrole te gebruiken.

Oefenen
Verder adviseren wij examenkandidaten met klem om goed te oefenen met de hulpmiddelen. Maak dus een aantal proefexamens met de daisy speler of met tekst PDF (voorleessoftware). Dit voorkomt stress voor of tijdens het examen.

Links en bronnen
steunpunt dyslexie
Examenblad.nl
cve.nl